Molenzorg
Leke (Diksmuide), West-Vlaanderen
Naam

Kruiskalsijdemolen
Kruisvaartmolen
Molen Vandenberghe

Ligging Kruiskalsijdestraat 7
8600 Leke (Diksmuide)

600 m ZO v.d. kerk
kadasterperceel B733


toon op kaart
Geo positie 51.096992, 2.895993
Eigenaar Dieter Dulst - Annelien Crul, Leke
Gebouwd 1ste helft 17de eeuw / 1871
Type Staakmolen, later stenen stellingmolen
Functie Korenmolen, later ook oliemolen
Kenmerken Hoge romp
Gevlucht/Rad Vernield op 17.10.1914
Inrichting Mechanische maalderij
Toestand Ingekorte romp (tot op stellinghoogte, 12 meter).
Bescherming M: monument, DSG: dorps- en stadsgezicht,
4 april 1995
Molenaar Geen
Openingstijden Behorend bij Feestzaal-Vakantiewoning Ter Molen, tel. 051 50 17 40 (D. Dulst), e-mail: info@termolen.be
Internet bron

Kruiskalsijdemolen
Kruisvaartmolen
Molen Vandenberghe

<p>Kruiskalsijdemolen<br />Kruisvaartmolen<br />Molen Vandenberghe</p>

Foto: Donald Vandenbulcke, Staden  

Beschrijving / geschiedenis

Op de plaats van de huidige Kruiskalsijdemolen werd in de eerste helft van de 17de eeuw, door de familie Willaert een houten korenwindmolen gebouwd, die men in die tijd de 'Kruisvaartmolen' noemde. In 1790 noemde men de molen 'Kruiscalchiedemolen' naar het belangrijk kruispunt te Leke.

Eigenaars na 1830:
- voor 1834, eigenaar: Verbrugghe Henri, de weduwe, molenarin te Leke
- later, eigenaar: Verbrugghe François
- 17.08.184, erfenis: Depré-Verbrugghe (= Verbrugghe Justine, de enige dochter van François Verbrugghe) Charles, molenaar te Leke (overlijden van François Verbrugghe)
- 28.01.1861, verkoop: Debacker-Duytschaver Isidoor, molenaar te Staden (notaris Steverlinck)
- 08.05.1879, erfenis: en de kinderen (overlijden van vrouw Duytschaver)
- 03.12.1888, verkoop: Vandenberghe-Vivey Bernardus, herbergier te Leke (notaris Vanderheyde - graan- en oliewindmolen)
- 05.04.1910, verkoop: a) Vandenberghe Hippoliet (voor naakte eigendom), handelaar te Leke en b) Vandenberghe-Vivey Bernard (voor vruchtgebruik), rentenier te Leke (notaris Masureel)
- 03.09.1916, einde vruchtgebruik: Vandenberghe-Mattelin Hippoliet, koopman te Leke (overlijden van Bernardus Vandenberghe)
- 11.09.1929, erfenis: de weduwe en de kinderen (overlijden van Hippoliet Vandenberghe)
- 24.05.1955, deling: Dulst-Vandenberghe Silvester Jozef, molenaar te Leke (notaris Masureel)
- 08.12.1988, erfenis: de weduwnaar Silvester Dulst (overlijden van vrouw Vandenberghe)
- 2014, eigenaar: Dieter Dulst - Annelien Crul, Leke

In 1861 werd de molen openbaar verkocht aan Isodore De Backer-Duytschaver uit Staden. Hij liet de houten graanwwindmolen slopen en liet op dezelfde plaats een bakstenen stellingmolen bouwen in 1871. De molen werd opgetrokken is gele baksteen, werd 25 meter hoog, telde zeven verdiepingen en was ingericht om graan te malen en olie te slaan. Dat het een zware financiële dobber was, behoeft geen kijf, maar de eerdere melding dat hij in faling moest gaan, blijkt toch niet te kloppen.

De molen werd in 1888 opgekocht door Bernard Vandenberghe, vandaar de volksnaam "Berghens Meulen". In 1899 werd een stoommachine geplaatst, maar er werd ook nog met de wind gemalen. In 1911 nam Hypoliet Vandenberghe de molen over van zijn vader.

Op 17 oktober 1914, toen de Slag aan de IJzer losgebarsten was, werd bij de terugtrekking van de Belgen, de 25 m hoge molen grotendeels vernietigd met dynamiet om te beletten dat deze door de Duitsers als observatiepost zou gebruikt worden. De kap, wieken en een deel van de romp en gaanderij werden weggeblazen. De molenruïne heeft dan echter toch nog gediend als uitkijkpost voor de Duitsers: ze plaatsten er hun periscopen met sterke lange afstandslenzen. Vanaf de vernielde molen konden de Duitsers het front overzien vanaf de zee tot aan Veurne en Ieper.

Na 1918 werd de molen gedeeltelijk afgebroken: tot op 12m hoogte (tot aan de gaanderij, de 3de zolder, nl. de meelzolder) en in een klein bijgebouw liet Hypliet Vandenberghe een mechanische molen plaatsen. Hij overleed in 1929. Zijn dochter Rosa  en haar man Jules Dulst maalden er haver, gerst en tarwe met een semi-dieselmotor van Claeys tot de jaren 1950 en zoon Gilbert Dulst was de laatste molenaar. Hij bleef actief tot 1975. Bij de molen was ook een café Koophandelshuis waar de landbouwers vaak bleven plakken.

In 1995 werd de molen en het molenerf met de molenaarswoning beschermd als respectievelijk monument en dorpsgezicht, als typisch voorbeeld van een 19de eeuwse molensite

De huidige eigenaar Dieter Dulst is een afstammeling van de molenaars Dulst-Vandenberghe. Hij liet de molen en bijgebouwen in 1995 beschermen als monument en als dorpsgezicht. Rond 2000 werd gepland de romp te completeren tot maalvaardige windmolen. Er werd geopteerd om de romp op huidige hoogte te behouden, maar te renoveren en de mechanische maalderij opnieuw op punt te stellen. De hoeve kreeg in 2004 een herbestemming als Feestzaal-Vakantiewoning Ter Molen.

Lieven DENEWET, Frank BECUWE & Herman HOLEMANS

<p>Kruiskalsijdemolen<br />Kruisvaartmolen<br />Molen Vandenberghe</p>

Foto: Ronny Van Landschoot, Sijsele, 2007

<p>Kruiskalsijdemolen<br />Kruisvaartmolen<br />Molen Vandenberghe</p>

Twee steenkoppels. Foto: Denis Van Cronenburg, 03.10.2010

<p>Kruiskalsijdemolen<br />Kruisvaartmolen<br />Molen Vandenberghe</p>

De buil. Foto: Denis Van Cronenburg, 03.10.2010

<p>Kruiskalsijdemolen<br />Kruisvaartmolen<br />Molen Vandenberghe</p>

De semi-dieselmotor Claeys in het bijgebouw. Foto: Robert Van Ryckeghem, 23.01.2003

<p>Kruiskalsijdemolen<br />Kruisvaartmolen<br />Molen Vandenberghe</p>

Prentkaart Nels, jaren 1920. Verzameling Ons Molenheem

Bijlagen

Gemeenteraad Diksmuide, 26.06.2006.
13. Gemeentelijk ruimtelijk uitvoeringsplan "Kruiskalsijdemolen" te Leke - Voorlopige vaststelling.
DE GEMEENTERAAD,
Gelet op de beslissing van de gemeenteraad dd 28.10.2002 houdende goedkeuring van het lastenboek,
kostenraming en wijze van gunnen voor de opmaak van het bijzonder plan van aanleg "Kruiskalsijdemolen" te Leke;
Gelet op de gemeenteraadsbeslissing dd 21.12.2002 houdende aanstelling van een ontwerper voor het bovenvermelde bijzonder plan van aanleg;
Overwegende dat het Gemeentelijk Ruimtelijk Structuurplan door de Bestendige Deputatie van West-Vlaanderen werd goedgekeurd op 24.11.2005
Overwegende dat het bijzonder plan van aanleg diende omgevormd te worden tot een ruimtelijk uitvoeringsplan;
Overwegende dat het onderhavig ruimtelijk uitvoeringsplan tot doel heeft de mogelijkheid te voorzien tot onderhoud van de site, waarbij er mogelijkheden worden voorzien om de site een nuttige en lucratieve invulling te geven en de nodige flexibiliteit in te voeren naar de toekomst toe en het voorzien van een bescherming van de omgevingskwaliteit en het creëren van een oplossing voor de parkeerproblematiek;
Overwegende dat de site zal aangewend worden als feestzaal en ontmoetingscentrum;
Gelet op het voorontwerp ruimtelijk uitvoeringsplan "Dorp Molenhoek" bestaande uit:
- blad 1: bestaande toestand
- blad 2: bestemmingsplan
- toelichtingsnota en verordende bepalingen
- adviezen diverse besturen opgemaakt dd 01.2006 door de bvba Geomex uit Staden en aangepast aan de adviezen van de diverse besturen die op 2 februari 2006 gevraagd werden in uitvoering van artikel 48 van het decreet van 18.06.1999 houdende de organisatie van de ruimtelijke ordening en latere wijzigingen;
Gelet op de plenaire vergadering van 02.03.2006 ;
Gelet op het verslag van de plenaire vergadering ;
Overwegende dat geen opmerkingen werden gemaakt door de besturen die werden uitgenodigd naar de plenaire vergadering;
Overwegende dat de Gecoro geen officieel advies heeft verstrekt, maar wel in haar zitting van 06.04.2006 heeft geopperd om eventueel te voorzien in een geluidsberm ten opzichte van de woningen langs de Lappersfortstraat in de bufferzone ten einde de geluidsoverlast tot een minimum te herleiden;
Gelet op het ontwerp opgemaakt door de bvba Geomex uit Staden voor het ruimtelijk uitvoeringsplan "Kruiskalsijdemolen" te Leke;
Overwegende dat de visie van het voorliggende gemeentelijk ruimtelijk uitvoeringsplan kadert binnen het ruimtelijk beleid voorzien in het Gemeentelijk Ruimtelijk Structuurplan, goedgekeurd 24.11.2005 door de Bestendige Deputatie;
Gelet op het decreet van 18.05.1999 houdende organisatie van de ruimtelijke ordening en latere wijzigingen, inzonderheid artikel 48 tot en met 52;
Gelet op de bepalingen van de Nieuwe Gemeentewet terzake;
Op voorstel van het college van Burgemeester en Schepenen;
Gehoord dhr. Eric De Keyser, Schepen voor ruimtelijke ordening, in zijn tussenkomst: "Via dit GRUP zal in de toekomst de site rond de beschermde molen kunnen ingevuld worden met een horecafunctie. Dit kan de dynamiek van het dorp Leke versterken. En het betekent ook een opwaardering van de molensite.";

BESLUIT met algemene stemmen:

Artikel 1 - Het Gemeentelijk Ruimtelijk Uitvoeringsplan "Kruiskalsijdemolen" te Leke bestaande uit :
- blad 1: bestaande toestand
- blad 2: bestemmingsplan
- toelichtingsnota en verordende bepalingen
- adviezen diverse besturen voorlopig vast te stellen.
Artikel 2 - Het College van Burgemeester en Schepenen te gelasten met het instellen van een openbaar onderzoek van 60 dagen overeenkomstig de bepalingen van artikel 49§2 van het decreet van 18.05.1999 houdende de organisatie van de ruimtelijke ordening.
Artikel 3 - Een afschrift van deze beslissing over te maken aan:
- AROHM - Ruimtelijke Planning Brussel
- Gewestelijk Planologisch ambtenaar
- Provinciebestuur - DRUM - eenheidsloket Ruimtelijke Plannen
- Vlaams Minister van Begroting, Financiën en Ruimtelijke Ordening
- dhr. Peter Vandamme, Gemeentelijk stedenbouwkundig ambtenaar ruimtelijke ordening.

KRV, "Gazette van Detroit", in: Het Nieuwsblad, 08.05.2009.
Leke - Op zondag 17 mei vanaf 11uur viert de Gazette van Detroit haar 95-jarige bestaan in de feestzaal Hof ter Molen in Leke. Er is een eerbetoon aan de mensen die zich gedurende jaren hebben ingezet om onze taal en cultuur hoog te houden in Amerika en Canada. Info: Ludwig Vandenbussche, 051-50.37.09. (krv)

Gudrun Steen, "Eigenaars plannen volledige restauratie van familiemonument. Zomercafé in beschermde molen", Het Laatste Nieuws, 20.05.2014.
Patrick Steen en Dieter Dulst in de molen waarin een nostalgisch café komt. - Gudrun Steen
Kunstenaar Patrick Steen en feestzaalhouder Dieter Dulst openen deze zomer hun tijdelijk café 'Slag van de Molen' in de beschermde molen op de site van feestzalen Hof ter Molen in Leke. Dieter wil de molen uit 1871 restaureren en maalvaardig maken om er demonstraties te geven. Deze zomer zal hij er alvast de dorstigen laven.
De molen van twaalf meter hoog staat op de achtergrond van heel wat foto's van mensen die een feest organiseerden in Hof ter Molen. Maar de poort bleef toe. Deze zomer komt daar verandering in. Kunstenaar Patrick Steen uit Keiem en Dieter Dulst openen er het zomercafé 'Slag van de Molen'. "We willen de bezoeker en de toevallige passant dit verborgen stukje erfgoed tonen", zegt Dieter Dulst. "Het is altijd familie-eigendom geweest. Bernard Vandenberghe was in 1888 de eerste molenaar, zijn zoon Bernard nam het in 1912 over maar overleed al in 1929. Zijn dochter Rosa en haar man Jules Dulst maalden er haver, gerst en tarwe tot de jaren vijftig en hun zoon Gilbert was de laatste molenaar. Hij bleef actief tot 1975. Bij de molen was ook een café Koophandelshuis waar de landbouwers vaak bleven plakken. Rosa Vandenberghe was de tante van Patrick Steen en mijn grootmoeder."
Nostalgie ten top
"We  willen deze zomer terug naar de tijd van toen. Bij 't Koophandelshuys lag een boltra, er waren de jaarlijkse veldfeesten van de plaatselijke fanfare en er was een boomgaard", mijmert Patrick. Een paar jaar geleden organiseerde hij een verjaardagsfeest in de schaduw van die molen. Toen al had hij het idee om de molen open te stellen. "Het is mijn plan om de molen, die beschermd is als monument, te restaureren", zegt Dieter.
"Tijdens de Eerste Wereldoorlog hebben de Belgen de molen voor de helft gedynamiteerd om te voorkomen dat het als uitkijkpost zou worden gebruikt. Vier van de acht zolders zijn gebleven, net als een haverpletter en twee molenstenen. We hebben al een restauratiedossier ingediend bij Onroerend Erfgoed. Als test stellen we de molen deze zomer open. We zien wel welke reacties erop komen, maar we willen er alvast iets gezelligs van maken. Patrick zal elke donderdag een schaakavond organiseren en stelt een aantal beelden tentoon en ik zal een streekbiertje met huisbereide charcuterie of kaas van de streek serveren."
Het pop-up café 'Slag van de molen' zal open zijn van 3 juli tot 18 augustus telkens van donderdag tot en met maandag van 14 tot 24 uur.

Literatuur

Xavier Declerck, "Leke 14-18 - Het laatste dorp voor de Ijzer", Brugge, De Klaproos, 2009.
Luc Devliegher, De molens in West-Vlaanderen, Tielt/Weesp, 1984, p. 198-199 (Kunstpatrimonium van West-Vlaanderen, 9);
Jeroen Cornilly, Monumentaal West-Vlaanderen. Beschermde monumenten en landschappen in de provincie West-Vlaanderen. Deel III. Arrondissementen Brugge, Diksmuide, Oostende en Veurne, Brugge, 2005, p.90;
Ludwig Vandenbussche, Leke en zijn verleden, Zingem, 1978, p. 249-254.
Herman Demoen, Het Diksmuidse van toen. Een verzameling beknopte historische gegevens, aangevuld met historische foto's en prentbriefkaarten, Brugge, 1985.
Frank Becuwe, Bouwhistorie van de Kruiskalsijdemolen in Leke, Molenecho's, XXXVI, 2008, 1, p. 24-36.
KRV, Gazette van Detroit, in: Het Nieuwsblad, 08.05.2009.
H. Missiaen & P. Vanneste m.m.v. F. Gherardts & O. Scheir, Inventaris van het bouwkundig erfgoed, Provincie West-Vlaanderen, Gemeente Diksmuide, Deel I: Deelgemeenten Diksmuide, Beerst, Esen, Kaaskerke, Keiem en Lampernisse, Deel II: Deelgemeenten Leke, Nieuwkapelle, Oostkerke, Oudekapelle, Pervijze, Sint-Jacobskapelle, Stuivekenskerke, Vladslo en Woumen, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen WVL18", 2005.
Vandenberghe Godfried, "De frontroute". Dienst voor Toerisme Diksmuide, Ieper en Nieuwpoort", 1981, 21 p.
Herman Holemans, Westvlaamse wind- en watermolens. Kadastergegevens 1835-1990. Deel 4. Gemeenten K-L, Kinrooi, 1997.

Persberichten
Gudrun Steen, "Eigenaars plannen volledige restauratie van familiemonument. Zomercafé in beschermde molen", Het Laatste Nieuws, 20.05.2014.


Laatst bijgewerkt: zaterdag 26 november 2016
Stuur uw teksten over deze molen Stuur een (nieuwe) foto van deze molen  

 

De inhoud van deze pagina's is niet printbaar.

zoek in databasezoek op provincieStuur een e-mail over molen <?=$naam?>, <?=$plaats?>homevorige paginaNaar Verdwenen Molens