Molenzorg
Herzele, Oost-Vlaanderen
<p>Molen ter Rijst</p>
Foto: Damien De Leeuw
Naam

Molen ter Rijst

Ligging Hoogstraat 171
9550 Herzele

50° 52' 45.37" N  3° 52' 21.06" E
GPS: 50.879400,3.872745
kadasterperceel B1046


toon op kaart
Geo positie 50.882645, 3.880500
Eigenaar vzw Vrienden Molen Ter Rijst, Herzele
Gebouwd 1794
Type Stenen grondzeiler
Functie Korenmolen
Kenmerken Brede kuip, saracenerkap
Gevlucht/Rad Stalen, gelast gevlucht, 24 meter
Inrichting Drie steenkoppels
Toestand In bedrijf op vrijwillige basis
Bescherming M: monument,
12.04.1974
Molenaar André De Temmerman, Tim Arts
Openingstijden Elke 2de en 4de zondag van april tot september, op molendagen, op afspraak (e-mail: tel. 053 62 32 01, detemmerman.a @ skynet.be)
Internet bron

Molen ter Rijst

Beschrijving / geschiedenis

Deze stenen grondzeiler met zetelkap werd gebouwd in 1794. De bouw nam vier jaar in beslag. De bouwheer Bernard Van Daelem is door geldgebrek nooit eigenaar van de afgewerkte molen geworden. De onafgewerkte molen werd aangekocht door Armand De Graeve en bleef steeds in het bezit van deze molenaarsfamilie.

Sinds zijn bestaan ging de molen nooit over van vader op zoon. In de molenaarsfamilie werd nooit een kind geboren; in het 200 jaar oude molenhuis is nooit een kindje geboren. Daarom staat bovenop het dak van de windmolen een een windwijzer in de vorm van een muilezel, als symbool voor onvruchtbaarheid.

Eigenaars na 1830:
- voor 1834, eigenaar: Van den Brulle François, te Haaltert
- 12.04.1836, verkoop: De Graeve Armand, molenaar te Herzele (notaris Breckpot)
- 02.05.1879, erfenis: de kinderen (ovelrijden van Amand De Graeve)
- 04.12.1880, deling: a) De Graeve Camille, molenaar te Herzele, b) De Graeve Charles Louis, molenaar te Herzele, c) De Graeve Clemence, zonder beroep te Herzele en d) De Graeve Marie Antoinette (notaris De Paepe)
- 11.03.1907, erfenis: a) De Graeve Camille, de erfgenamen, b) De Graeve Charles Louis, molenaar te Herzele, c) De Graeve Clemence, zonder beroep te Herzele en d) De Graeve Marie Antoinette (overlijden van Camille De Graeve)
- 23.06.1907, erfenis: a) De Graeve Charles Louis, molenaar te Herzele, c) De Graeve Clemence, zonder beroep te Herzele en d) De Graeve Marie Antoinette (overlijden van de erfgenamen van Camille De Graeve)
- 24.11.1909, verkoop: De Pril-Van Zwalmen Nemorin Livinus Clemens Victorius, molenaar te Herzele (notaris Talloen - graanwindmolen)
- 22.12.1957, erfenis: de erfgenamen: a) Vanthemsche Cyriel Victor, b) Van Themsche Irma, c) De Pril Nemorin Joseph Marie en d) De Pril Jules, landbouwer te Herzele (overlijden van Nemorin Livinus Clemens Victorius De Pril)
- 06.06.1958, deling: a) De Pril-Huysmans Nemorin Joseph Marie, werkman te Anderlecht en b) De Pril Jules, werkman te Haaltert (notaris De Vuyst)
- 26.07.19874, erfenis: a) De Pril-Huysmans Nemoria Joseph Marie, de weduwe te Anderlecht en b) De Pril Jules, werkman te Haaltert (overlijden van Nemorin Joseph Marie De Pril)
- 27.11.1975, gift: a) De Pril-Huysmans Nemorin Joseph Marie, de weduwe (die het recht van bewoning behoudt) en b) vzw Vrienden van de Molen Ter Rijst" (het gebouw) (notaris Van den Bossche)
- 2014, eigenaar: vzw Molen Ter Rijst, Herzele

De Molen Ter Rijst is een bovenkruier. De binnendiameter van de bakstenen kuip bedraagt onderaan 8,40 meter. Helemaal bovenaan is dit nog 4,80 meter. De kuip, waarvan de muren onderaan een kleine meter dik zijn, heeft een hoogte van 10,60 meter. De totaal hoogte van de molen bedraagt 14 meter. De roeden hebben een lengte van 24 meter. Op de meelzolder bevinden zich drie steenkoppels. Hiervan is de Engelse steen, die een diameter heeft van 1,70 meter, opnieuw maalvaardig gemaakt. Naast de molen staat het molenaarshuis.

Naast het malen van graan kende de molen nog andere functies. Zo was er tot rond 1900 een olieslagerij op het gelijkvloers. Pletstenen en een olieslagbank zorgden voor de vervaardiging van raapolie. Die werd gebruikt voor de verlichting van huizen.

De molen was tot 1938 in bedrijf. Daarna werd hij als woning ingericht, maar het molenwerk verviel snel.

In 1978 werd de vervallen molen grondig hersteld door molenbouwer Walter Mariman uit Zele. De restauratie van het gaande werk loste niet de verwachtingen in, zodat vele bijkomende werken nodig waren en de zaak lang bleef aanslepen.

In februari-juli 2006 werden andermaal grote onderhoudswerken uitgevoerd, zoals het hervoegen van de romp en aan de leibedekking van de kap, maar ook aan het draaiend werk. Molenbouwer 't Gebinte (Johan De Punt) uit Erpe-Mere voerde het molentechnisch werk uit. In 2011 kende Ruimte en Erfgoed van de Vlaamse Overheid een nieuwe onderhoudspremie ter waarde van 14.036 euro toe voor de vervanging van de kop- en lieswiggen in de askop en voor de vervanging van het hekwerk van drie wieken. Aangezien de laagste offerte door de molenbouwer tussen de 18.000 en 20.000 euro bedroeg, vroeg en bekwam de vzw Molen Ter Rijst een bijkomende prefinanciering van 7500 euro door de gemeente Herzele.

In het voorjaar 2016 voerde molenbouwer Dirk Peusens enkele onderhoudsweken uit: uitlijnen en ophogen van de zetel, uitstefelen van de molenas en nieuwe askopspieën en vulstukken.

Lieven DENEWET, Damien DE LEEUW & Herman HOLEMANS

<p>Molen ter Rijst</p>

Foto: Herman Herpelinck, Ternat

<p>Molen ter Rijst</p>

Zetelkruiwerk. Foto Harmannus Noot, 12.10.2008

<p>Molen ter Rijst</p>

Steentrommel met achter de koningsspil het intrekluiwerk. Foto Damien De Leeuw

<p>Molen ter Rijst</p>

Koningsspil. Foto Harmannus Noot, 12.10.2008

<p>Molen ter Rijst</p>

Foto: Gustaaf Van Damme, Gent, 1973 (coll. Stichting Levende Molens, Roosendaal)

Literatuur

(L. Smet), "Herzele. Molen ter Rijst", in: Molenecho's, II, 1974, p. 77; IV, 1976, p. 3, 29, 35; V, 1977, p. 86; VII, 1979, p. 20? 64;
E. D(e) K(inderen), "De molen Ter Rijst te Herzele", in: De Belgische Molenaar, LXXII, 1977, p. 146-147;
"De windmolen "Ter Rijst" te Herzele ingehuldigd", in: Levende Molens, III, 1980, nr. 10, p. 148-149;
Paul Bauters, "Eeuwen onder wind en wolken. Windmolens in Oost-Vlaanderen", Gent, Provinciebestuur, 1985;
Paul Bauters, "Oostvlaams molenbestand 1986", Gent, 1986 (Kultureel Jaarboek voor de provincie Oost-Vlaanderen. Bijdragen, nieuwe reeks, 25);
"Inventaris van de wind- en watermolens in de provincie Oost-Vlaanderen naar gegevens van het Archief van het Kadaster. Eerste aflevering. De arrondissementen Aalst en Dendermonde", in: Kultureel Jaarboek voor de provincie Oost-Vlaanderen, XIV, 1960, 3 (Gent, 1962);
Herman Holemans, "Oostvlaamse wind- en watermolens. Kadastergegevens 1835-1990. Deel 3. Gemeenten G-H-I", Rotem, Studiekring Ons Molenheem, 2000;
J. D(ruyts), "15 september. Oostvlaamse Molendag", in: Levende Molens, jg. 7 (1985), nr. 11, p. 81-84, ill.;
Alain Gaublomme, "Op molenbezoek in Herzele", in: Levende Molens, jg. 7 (1985), nr. 8, p. 62-64.
Mola, "Aantal asomwentelingen van Oost-Vlaamse molens in 2010", in: /West-/Vlaams Molenblad, XXVII, 2011, 1, p. 51.
Georges Souffreau e.a., "De molens van Herzele. Een historisch overzicht", Herzele, vzw De Hellebaard, 2009, 104 p.

Persberichten
Pierre Penninck, "Vlaamse Molendag in de Vlaamse Ardennen", 12.05.2011.
"Molen ter Rijst. Geen prefinanciering voor restauratie", in: Pano, 21.09.2011, p. 2.
"Herzele prefinanciert molen dan toch", in: Pano, 29.09.2011, p. 1
DVM, "Herstelling Molen Ter Rijst", De Beiaard, 23.09.2011.
Rita Goethals, "Molendag. Drie Herzeelse molens draaien tijdens molendag", Het Nieuwsblad, 21.05.2014.

Mailberichten
Tim Arts, 20.08.2016.


Laatst bijgewerkt: zaterdag 20 augustus 2016
Stuur uw teksten over deze molen Stuur een (nieuwe) foto van deze molen  

 

De inhoud van deze pagina's is niet printbaar.

zoek in databasezoek op provincieStuur een e-mail over molen <?=$naam?>, <?=$plaats?>homevorige paginaNaar Verdwenen Molens